Ochrona własności intelektualnej

Prawa do baz danych

Akty prawne

Ochrona  baz danych w Polsce regulowana jest za pomocą dwóch aktów prawnych:

• Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych  z 4 lutego 1994 (Dz. U 1994 Nr 24 poz. 83) wraz z późniejszymi zmianami (Dz. U. 2000 Nr 53 poz. 637, Dz. U. 2002 Nr 197 poz. 1662, Dz. U. 2003 Nr 166 poz. 1610 i Dz. U. 2004 Nr 91 poz. 869),
• Ustawy o ochronie baz danych z dnia 27 lipca 2001 r (Dz. U. 2001 Nr 128, poz. 1402).

Rodzaje baz danych

Polskie prawo różnicuje bazy danych na dwie grupy:

• bazy danych, które - w myśl Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych  - są utworami,
• bazy danych,  które nie są utworami i podlegają przepisom Ustawy o ochronie baz danych.  

Bazy danych będące utworami

Bazy danych oraz zbiory, antologie i wybory podlegają - zgodnie z art. 3 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych  z 4 lutego 1994 - ochronie z tytułu praw autorskich pod warunkiem, że spełniają cechy utworu, tzn. że ich dobór, układ, bądź zestawienie stanowi własną intelektualną twórczość autora. Twórczym elementem bazy - poza wyborem i układem - może też być forma jej przedstawienia. Baza danych jest utworem, gdy spełnia kryterium oryginalności i indywidualności. Utworami nie są więc bazy danych, w których zestawiono materiały bądź informacje w kolejności alfabetycznej czy chronologicznej, także książki adresowe, indeksy rzeczowe,  osobowe i inne.

Ochrona baz danych będących utworami

Bazy danych będące utworami chronione są zgodnie z Ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Twórcom tych baz przysługują więc zarówno osobiste, jak i majątkowe prawa autorskie.

Baza danych spełniająca cechy utworu jest chroniona prawem autorskim nawet wówczas, gdy zawarte w niej materiały nie podlegają ochronie prawami autorskimi.

Autorskie prawa majątkowe do baz danych będących utworami są ograniczone w porównaniu z prawami przysługującymi twórcom innych utworów. Zgodnie z art. 17¹ Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych zarówno opracowywanie, jak i zwielokrotnianie baz danych będących utworami nie wymaga zezwolenia autora, pod warunkiem, że jest dokonywane przez legalnego użytkownika bazy danych lub jej kopii.

Bazy danych nie będące utworami

Bazą danych nie będącą utworem - zgodnie z art. 2. Ustawy o ochronie baz danych z dnia 21 lipca 2001 - jest "zbiór danych lub jakichkolwiek innych materiałów i elementów zgromadzonych według określonej systematyki lub metody, indywidualnie dostępnych w jakikolwiek sposób, w tym środkami elektronicznymi, wymagający istotnego, co do jakości lub ilości, nakładu inwestycyjnego w celu sporządzenia, weryfikacji lub prezentacji jego zawartości".

Ochrona baz danych nie będących utworami

Ustawa o ochronie baz danych chroni interesy producenta bazy, którym może być osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, która ponosi nakłady inwestycyjne przy tworzeniu bazy. Producentem bazy powstałej w wyniku stosunku pracy jest pracodawca, producentem bazy powstałej w oparciu o umowę o dzieło lub zlecenie jest zleceniodawca chyba, że umowa stanowi inaczej.

Ochrona przysługuje bazom danych, których producent:

• jest obywatelem RP albo ma na jej terytorium swoją siedzibę lub
• jest obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej albo ma miejsce stałego pobytu na terytorium Wspólnoty Europejskiej lub
• jest osobą prawną założoną zgodnie z prawem państwa członkowskiego Unii Europejskiej, posiadającą siedzibę i zakład główny wykonywania działalności na terytorium Wspólnoty Europejskiej.

Ustawa o ochronie baz danych daje producentowi bazy wyłączne prawo do pobierania danych i wtórnego ich wykorzystania w całości lub w istotnej części, co do jakości lub ilości. Poza zakresem wyłącznego prawa producenta bazy jest więc korzystanie przez osoby trzecie z nieistotnej części tej bazy. 

Ustawa o ochronie baz danych pozwala na korzystanie z baz danych na zasadzie tzw. dozwolonego użytku. Zgodnie z art. 8 Ustawy możliwe jest korzystanie z istotnej, co do jakości lub ilości, części rozpowszechnionej bazy danych:

• do własnego użytku osobistego, ale tylko z zawartości nieelektronicznej bazy danych,
• w charakterze ilustracji (tzw. prawo cytatu), w celach dydaktycznych lub badawczych, ze wskazaniem źródła, jeżeli takie korzystanie jest uzasadnione niekomercyjnym celem, dla którego wykorzystano bazę,
• do celów bezpieczeństwa wewnętrznego, postępowania sądowego lub administracyjnego.

Ustawa nie przewiduje jednak możliwości korzystania z całej bazy danych.

Prawo do bazy jest zbywalne - może zostać przeniesione na inne osoby w drodze dziedziczenia lub na podstawie umowy. Może to być umowa sprzedaży lub umowa licencyjna pozwalająca na korzystanie z bazy w ściśle określonym zakresie.

Art. 4 Ustawy zastrzega, że ochrona przyznana bazom danych nie obejmuje programów komputerowych użytych do sporządzenia baz danych lub korzystania z nich.

Ustawa o ochronie baz danych z dnia 21 lipca 2001 dostosowując prawo polskie do wymogów Dyrektywy Parlamentu i Rady 96/9 z dnia 11 marca 1996 o prawnej ochronie baz danych,  wprowadza pojęcia użyte w dyrektywie, takie jak:

• pobieranie danych - stałe lub czasowe przejęcie lub przeniesienie całości lub istotnej, co do jakości lub ilości, części zawartości bazy danych na inny nośnik, bez względu na sposób lub formę tego przejęcia lub przeniesienia,
• wtórne wykorzystanie - publiczne udostępnienie bazy danych w dowolnej formie, a w szczególności poprzez rozpowszechnianie, bezpośrednie przekazywanie lub najem